Доктарскія

1. Бяспалая, Марыя Аркадзеўна. Беларуская вёска ў 1921 — 1927 г. (07.00.02; БДПУ)
2. Галенчанка, Георгій Якаўлевіч. Францішак Скарына — беларускі і ўсходнеславянскі першадрукар (07.00.02; ІГ НАНБ)
3. Гарбацкі, Андрэй Анатолевіч. Стараабрадніцтва на Беларусі ў канцы ХІХ — пачатку ХХ ст. (60 г. ХІХ ст. — 1917 г.) (07.00.02; ІГ НАНБ)
4. Расадзін, Сяргей Яўгенавіч. Плямёны і народы «заскіфскай» Поўначы і Паўночнага Усходу. (07.00.03; Дзяржаўны камітэт па архівах і справаводству)
5. Снапкоўская, Святлана Валянцінаўна. Адукацыйная палітыка царызму і педагагічная думка ў Беларусі (60–я г. XIX ст. — 1917 г.) (07.00.02; ІГ НАНБ) Чытаць далей →

Археалогія Беларусі. У чатырох тамах. Т.1. Каменны і бронзавы вякі. Мінск, 1997; Т.2. Жалезны век і ранняе сярэднявечча. Мінск, 1999.
Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі. Укладальнік Лявон Юрэвіч. Нью–Ёрк, 1999.
Беларусы: У 8 тамах. Том 3: Гісторыя этналагічнага вывучэння / В.К.Бандарчык. Мінск, 1999.
Борисов, Николай С. Политика московских князей: конец ХІІІ – первая половина ХІV в. Москва, 1999.
Горобець, Віктор. Білорусь козацька: Пілковник Іван Нечай та українські змагання за Південно–Східну Білорусь (1655—1659). Київ, 1998.
Дзербіна, Галіна. Права і сям’я ў Беларусі эпохі Рэнесансу. Мінск, 1997.
Заборовский Л.В. Католики, православные, униаты. Проблемы религии в руско–польско–украинских отношениях конца 40–х — 80–х гг. ХVІІ в. Часть 1. Документы и исследования. Москва, 1998.
Кастусь Каліноўскі. За нашую вольнасць. Творы, дакументы / Беларускі кнігазбор. Сер.ІІ: Гістарычна–літаратурныя помнікі. Мінск, 1999.
Кузнецов, Игорь; Шелкопляс, Валентина. История государства и права Беларуси. Минск, 1999.
Kryŭja: Crivica. Baltica. Indogermanica. №3. Менск, 1998. Чытаць далей →

17 траўня 1999 г. памёр гісторык Міхась Восіпавіч Біч. Некалькі дзён ён не дажыў да свайго 62 дня нараджэння. Смерць была раптоўнай і імгненнай. Не стрывала сэрца. Страту панеслі не толькі блізкія, сваякі і сябры. Смерць Міхася Біча — гэта велізарная страта для беларускай гістарычнай навукі, для беларускай грамадскасці.

Навуковая праца Міхася Восіпавіча, пазбаўленая вонкавай эфектнасці, была вельмі эфектыўнай: дзве навуковыя манаграфіі («Развитие социал–демократического движения в Белоруссии в 1883—1903 г.», «Рабочее движение в Белоруссии в 1861—1904 г.»), удзел у падрыхтоўцы шэрагу калектыўных выданняў (сярод якіх «Нарысы гісторыі Беларусі: У 2 ч.» і інш.), два выданні навучальнага дапаможніка па гісторыі Беларусі канца XVIII — пачатку ХХ ст., вялікая колькасць навуковых артыкулаў, кіраванне аддзелам Інстытута гісторыі НАН Беларусі (з 1983 г.), удзел у канферэнцыях, лекцыі для студэнтаў і г.д. Пад ягоным навуковым кіраўніцтвам толькі ў 90–я г. было абаронена некалькі дысертацый. Адным з яго вучняў я маю гонар лічыць і сябе.
Чытаць далей →

Калектыўна-бiяграфiчны нарыс нацыянальнай гiстарыяграфii (1870 — 1945)

Адукаваныя слаi пачатку савецкай эпохі былі структурна разнароднымі. Царскiя службоўцы, савецкiя энтузiясты, «буржуазныя спецыялiсты» i вузка адукаваныя выскачкi мусiлi ладзiць між сабою ў настаўнiцкiх вучэльнях, унiверсiтэтах, даследчыцкiх лабараторыях, мiнiстэрствах i партыйных ячэйках. Калi гэта ўдавался, то перадусiм дзякуючы разлiчаным на далёкую перспектыву намерам партыi прымусiць «лёкаяў капiталiзму» — як характарызаваў прафесiйную iнтэлiгенцыю Ленiн — удзельнiчаць у будаўнiцтве савецкай дзяржавы. Асаблiва чуйнымi паказалi сябе бальшавiкi ў сектары iдэалогii i камунiстычнай прапаганды. Паколькі Акадэмii навук у РСФСР, ва Украiне i ў Беларусі былi «арыстакратычнымi» ўстановамi i да канца дваццатых гадоў сапраўды заставалiся «iншароднымi целамi» ў савецкiм грамадстве, яны прыцягвалi да сябе найбольшую ўвагу[1]. Не выключэннем была i гiстарычная навука, пра што сведчыць прыклад Беларускай АН.
Чытаць далей →

1. Навучальныя праграмы

Паводле праграмы выкладання гісторыі для агульнааду кацыйных сярэдніх навучальных установаў, выдадзенай у 1998 г., гэты курс ва ўкраінскіх школах разлічаны на 5-11 класы. У 5 класе выкладаюцца „Апавяданні па гісторыі Украіны» (34 гадзіны) — своеасаблівыя ўводзіны, а ўласна гісторыя Украіны вывучаецца ў 7-11 класах (усяго — 225 гадзін). Курс сусветнае гісторыі разлічаны на 6-11 класы (272 гадзіны). Прыярытэтнымі кірункамі праграма лічыць: вывучэнне гісторыі Украіны, гісторыі ХХ стагоддзя і „гісторыі суседніх краінаў і дзяржаваў, якія мелі гістарычна абумоўленыя сувязі з Украінай». У праграме сцвярджаецца, што навучанне ў школе павінна спрыяць „талерантнаму незаангажаванаму ўспрыманню і добразычліваму стаўленню да іншых народаў».
Чытаць далей →

Белорусский сборник. Статьи и материалы по истории и культуре Белоруссии. Ред. В.В.Антонов, Н.В.Николаев. Вып. 1. Санкт–Петербург, 1998. 172.

Расійская нацыянальная бібліятэка і Санкт–Пецярбургская асацыяцыя беларусістаў распачалі новае выданне, якому, трэба думаць, наканавана доўгае жыццё. Ужо даўно, пачынаючы з 1993 г., у Санкт–Пецярбургу праходзяць штогадовыя канферэнцыі пад назовам „Санкт–Пецярбург і беларуская культура“. Цяжкасці рознага характару перашкаджалі выдаваць раней матэрыялы гэтых канферэнцый. Цяпер пачатак пакладзены, і больш шырокае кола спецыялістаў і зацікаўленых (абмежаванае накладам зборніка ў 400 паасобнікаў) атрымала магчымасць пазнаёміцца не толькі з прачытанымі цікавымі дакладамі, але і з новымі матэрыяламі, спецыяльна падрыхтаванымі да друку.
Чытаць далей →

Istoriją Lietuvos aukštuju mokyklu mokslo darbai, № ХХХVІ. Vilnius: Vilniaus pedagoginis universitetas, 1997. 335.

Чарговы, ХХХVI выпуск гістарычнай серыі Навуковых прац вышэйшых навучальных установаў Літвы адкрываецца раздзелам «Мемуары», які прадстаўлены ўспамінамі вядомага літоўскага дыпламата, палітыка, публіцыста С.Бачкіса „Літоўская дыпламатычная служба (15.06.1940—11.03.1990)“.

У другім раздзеле «З мінулага народа» змешчаны артыкулы літоўскіх даследчыкаў па актуальных праблемах розных перыядаў гісторыі Літвы: Я.Явайшы «Ранні жалезны век: помнікі і культуры» (з дадаткам у выглядзе ілюстрацый і карты), Н.Асадаўскене «Шлюбныя традыцыі магнатаў Кішкаў у канцы ХV–ХVI ст.», А.Шанавічуса «Развіццё літоўскага суда», А.Каспаравічуса «Рэакцыя заходніх краін на пераварот 1926 г. у Літве», А.Гайгалайтэ «Пяць дзён у гісторыі Літвы», Ю. Скіруса «Пункт погляду літоўскага кіраўніцтва на сусветныя выставы ў Злучаных Штатах Амерыкі ў 1926–1940 г.».
Чытаць далей →

Доктарскія

1. Краўцэвіч, Аляксандр Канстанцінавіч. Вялікае Княства Літоўскае ў другой палове XIII — пачатку XIV ст.: генэзіс дзяржавы па пісьмовых і археалагічных крыніцах (07.00.02; БДУ)*

2. Шыбека, Захар Васілевіч. Гарады Беларусі (60–я гады XIX — пачатак XX ст.) (07.00.02; ІГ НАНБ)

Кандыдацкія

3. Гурэцкі, Аляксандр Антонавіч. Палітыка царызму ў галіне адукацыі ў Беларусі ў канцы XVIII – першай чвэрці XIX ст. (1772–1825) (07.00.02; Бел. дзярж. пед. ун–т)
Чытаць далей →

Існуе вялiкая лiтаратура пра ўдзел Тадэвуша Касцюшкi ў амерыканскай вайне за незалежнасць; бiёграфамi кiраўнiка «польскага» паўстання нярэдка ўпамiнаецца і пра ўцягненне ў яе iндзейцаў, але спецыяльна пытанне сутыкнення Касцюшкi з карэннымi жыхарамi Амерыкi не даследава лася.

Пасля першапачатковых намаганняў па стварэнні ўмацаванняў на беразе р.Дэлавэр ён быў прызначаны галоўным iнжынерам армii Поўначы, якая была арганiзавана Кангрэсам вясной 1777 г. для супрацьдзеяння англiйскай пагрозе з Канады і Нью-Ёрка. Першая спроба спынiць рух войскаў генерала Джона Бэргайна каля форта з iндзейскай назвай Тайкандэрога, няўдалая з-за недахопу часу на перабудову абароны, згадваецца ў «Апошнiм з магiканаў» Дж.Ф.Купера.
Чытаць далей →

* Appleby, Joyce. The Power of History // American Historical Review. V.102 (1998) Nr.1. P.1—14.

Джойс Эплбай пачала сваю кар’еру гісторыка ў Дзяржаўным Універсітэце Сан Дыега ў 1967 г. З 1981 г. яна выкладала ў UCLA раннюю амерыканскую гісторыю. Апрача ранняе гісторыі Амерыкі, яна піша пра Англію і Францыю XVII i XVIII ст. Яе заўжды цікавіла, якім чынам змены ў эканамічных сістэмах спараджаюць новыя ўяўленні пра людскую натуру і сацыяльную чыннасць. Галоўныя працы: “Economic Thought and Ideology in Seventeen–Century England” (“Эканамічная думка і ідэалогія ў Англіі семнаццатага стагоддзя”) (1978), “Capitalism and a New Social Order: The Republican Vision of the 1790s” (“Капіталізм і новы грамадскі лад: Рэспубліканскі погляд на 1790–я гады”) (1984), “Liberalism and Republicanism in the Historical Imagination” (“Лібералізм і рэспубліканства ў гістарычным уяўленні”) (1992) і “Telling the Truth about History” (“Гаворачы праўду пра гісторыю”, разам з Лін Хант і Маргарэт Джэйкаб — Lynn Hunt and Margaret Jacob) (1994). Цяпер сп. Дж. Эплбай з’яўляецца прэзідэнтам Амерыканскай Гістарычнай Асацыяцыі. Гэты артыкул свайго прэзідэнта АГА дазволіла Беларускаму Гістарычнаму Агляду апублікаваць у беларускай мове gratis.
Чытаць далей →

* Schieder, Theodor. Politisches Handeln aus Historischem Bewusstsein // Historische Zeitschrift. 220 (1975), 4-35. Гэтае эсэ ўпершыню прачытана як лекцыя на публічным сходзе Orden Pour le Mèrite für Wissenschaften und Künste 29 мая 1974 г. у Боне і было надрукава на ў яго Reden und Gedenkworte, vol. XII (Heidelberg: Lambert Schneider, 1976), 65-91. Для публікацыі ў History and Theory (Vol.XVII, Nr.4, Beiheft 17, 1-18), адкуль тэкст узяты для нашага перакладу, эсэ было пашырана і забяспечана спасылкамі.

I.

Што значыць гiстарычны? Што мы маем на ўвазе, калi гаворым пра гiстарычны дзень, гiстарычнае рашэнне цi гiстарычную падзею?
Чытаць далей →

*У артыкуле аналізуюцца праграмы і падручнікі па гісторыі, што выйшлі ў свет пасля распаду СССР, г. зн. за перыяд 1992–1997 г.

I. Навучальныя праграмы

За мінулы 5–гадовы перыяд Міністэрства агульнай і прафесійнай адукацыі ажыццявіла два выпускі навучальных праграм па гісторыі Расіі для агульнаадукацыйных установаў: у 1992 і 1997 г. У сувязі з пераходам у 1990–я г. школьнай гістарычнай адукацыі ў Расіі з лінейнай (5–11 класы) на канцэнтрычную (1–ы канцэнтр — 5–9 класы; 2–і канцэнтр — 10–11 класы) структуру адпаведна з’явіліся і два блокі праграм па айчыннай гісторыі з старажытных часоў да канца ХХ ст. для лінейнай (1992 г.) і для канцэнтрычнай (1997 г.) сістэмаў выкладання.
Чытаць далей →

*Краўцэвіч, Алесь К. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. Мінск, 1998. 208 c.

За некалькі апошніх гадоў гісторыя Вялікага Княства Літоўскага знайшла належнае месца ў энцыклапедыях, абагульняльных працах па гісторыі Беларусі, школьных і ўніверсітэцкіх падручніках і г.д. Адпаведна змяніліся і патрабаванні да прафесійных гісторыкаў, якія пішуць на гэтую тэму. Ад іх сёння чакаюць не столькі папулярызацыі ведаў, назапашаных папярэднікамі, колькі далейшай распрацоўкі праблем, што застаюцца не да канца вырашанымі.

Кніга Алеся Краўцэвіча, прысвечаная працэсу стварэння ВКЛ, пісалася якраз на працягу тых гадоў, калі адбываліся гэтыя змены. Усведамленне гэтай акалічнасці дапамагае лепш зразумець як яе вартасці, так і недахопы. Кніга пакідае супярэчлівае ўражанне. Здаецца, што ў асобе аўтара змагаюцца публіцыст, апантаны інтарэсамі нацыянальнага адраджэння, і разважлівы гісторык.
Чытаць далей →