Грицак, Ярослав. Нарис історії України: формування модерної українськой нації ХIХ–ХХ ст. Київ: Генеза, 1996. 360.

Гэтая кніга пра тое, як украінцы, яшчэ зусім нядаўна самая вялікая ў свеце „бездзяржаўная“ нацыя, знайшлі, збудавалі сваю дзяржаву. Гартаючы старонкі велізарнай (45 друк. арк.) працы Яраслава Грыцака, міжволі ставіш сабе пытанне: „Калі б так і такая гісторыя была напісана пра і для беларусаў, то ці ўспрыняло б яе сучаснае беларускае грамадства?“. Другое пытанне чыста прафесійнае: „Ці ёсць у нас сёння гісторыкі, здольныя на такую працу?“. І ўжо наогул рытарычнае: „Ці ёсць пры гэтым магчымасць атрымаць грыф Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь на дазвол выкарыстання такой кнігі ў якасці навучальнага дапаможніка для вучняў гуманітарных гімназій, ліцэяў, студэнтаў гістарычных факультэтаў ВНУ, настаўнікаў?“. Нашыя суседзі ў Украіне на ўсе гэтыя пытанні далі станоўчы адказ. Для нас жа яны застаюцца адкрытымі.
Чытаць далей →

Porębski, S.A. Paleografia łacińska; Podręcznik dla studentów. Warszawa, 1997. 85.

Выдавецтва Акадэмii Каталiцкай Тэалогii выпусцiла вялiкага фармату (А3) падручнiк па лацiнскай палеаграфii. Для iлюстрацый выкарыстаны рэпрадукцыi рукапiсаў Ягелонскай бiблiятэкi.

Вiдавочна, што падручнiк арыентаваны на практычнае авалоданне навыкамi чытання лацiнскiх тэкстаў — тэарэтычная частка складае каля 10 старонак, астатняе месца займаюць тэксты: злева — друкаваны тэкст, справа — рукапiс.
Чытаць далей →

Белорусский сборник. Статьи и материалы по истории и культуре Белоруссии. Ред. В.В.Антонов, Н.В.Николаев. Вып. 1. Санкт–Петербург, 1998. 172.

Расійская нацыянальная бібліятэка і Санкт–Пецярбургская асацыяцыя беларусістаў распачалі новае выданне, якому, трэба думаць, наканавана доўгае жыццё. Ужо даўно, пачынаючы з 1993 г., у Санкт–Пецярбургу праходзяць штогадовыя канферэнцыі пад назовам „Санкт–Пецярбург і беларуская культура“. Цяжкасці рознага характару перашкаджалі выдаваць раней матэрыялы гэтых канферэнцый. Цяпер пачатак пакладзены, і больш шырокае кола спецыялістаў і зацікаўленых (абмежаванае накладам зборніка ў 400 паасобнікаў) атрымала магчымасць пазнаёміцца не толькі з прачытанымі цікавымі дакладамі, але і з новымі матэрыяламі, спецыяльна падрыхтаванымі да друку.
Чытаць далей →

Istoriją Lietuvos aukštuju mokyklu mokslo darbai, № ХХХVІ. Vilnius: Vilniaus pedagoginis universitetas, 1997. 335.

Чарговы, ХХХVI выпуск гістарычнай серыі Навуковых прац вышэйшых навучальных установаў Літвы адкрываецца раздзелам «Мемуары», які прадстаўлены ўспамінамі вядомага літоўскага дыпламата, палітыка, публіцыста С.Бачкіса „Літоўская дыпламатычная служба (15.06.1940—11.03.1990)“.

У другім раздзеле «З мінулага народа» змешчаны артыкулы літоўскіх даследчыкаў па актуальных праблемах розных перыядаў гісторыі Літвы: Я.Явайшы «Ранні жалезны век: помнікі і культуры» (з дадаткам у выглядзе ілюстрацый і карты), Н.Асадаўскене «Шлюбныя традыцыі магнатаў Кішкаў у канцы ХV–ХVI ст.», А.Шанавічуса «Развіццё літоўскага суда», А.Каспаравічуса «Рэакцыя заходніх краін на пераварот 1926 г. у Літве», А.Гайгалайтэ «Пяць дзён у гісторыі Літвы», Ю. Скіруса «Пункт погляду літоўскага кіраўніцтва на сусветныя выставы ў Злучаных Штатах Амерыкі ў 1926–1940 г.».
Чытаць далей →

Янин, Валентин Л. Новгород и Литва. Пограничные ситуации ХIII — XV веков. Москва: Издательство Московского Университета, 1998. 216.

Гэтая кніга вядомага расійскага вучонага прысвечана, на першы погляд, канкрэтнай праблеме гісторыі Ноўгарада Вялікага ХIII — XV ст. і мае няшмат інфармацыі пра мінулае Беларусі. Аднак пры глыбейшым знаёмстве з даследаваннем В. Яніна вартасці працы для нас выяўляюцца больш выразна.

Кніга складаецца з дзвюх самастойных частак: непасрэднага даследавання В. Яніна і вялікага дадатку Л.Басалыга і В.Яніна „Историко–географический обзор новгородско–литовской границы“. Галоўная частка кнігі напісана ў выглядзе сямі нарысаў. Высновы кожнага з іх можна лічыць часткамі адзінай аўтарскай канцэпцыі вытлумачэння спецыфічнасці і унікальнасці сітуацыі, якая склалася на памежжы Вялікага Княства Літоўскага і Ноўгарада Вялікага ў ХIII — XV ст. Сутнасць гэтых палітычных адносінаў бачыцца В.Яніну ў наступным: з сярэдзіны ХIII да першай трэці XIV ст. паўночныя тэрыторыі Смаленскага княства Тарапец і Ржэў, а трохі пазней паўднёвыя наўгародскія землі (Вялікія Лукі) адышлі да ВКЛ. Пасля ўдалых вайсковых дзеянняў Ноўгарада супраць ВКЛ у 20–х г. XIV cт. падпісваецца дамова 1326 г. Галоўным вынікам гэтага міру было стварэнне сістэмы ўзаемаадносінаў паміж ВКЛ і Ноўгарадам. Першая дзяржава прызнавала суверэнітэт Ноўгарада на ўсёй тэрыторыі яго ўладанняў, за гэта апошні плаціў ВКЛ з памежных тэрыторый адпаведную фінансавую кантрыбуцыю („черную куну“). Падобная кампрамісная сістэма існавала да канца XV ст., апошняга моманту незалежнасці Ноўгарада, што выклікала ўвесь час моцнае супрацьдзеянне з боку Масквы.
Чытаць далей →

MAŽEIKA, RASA JOAN. The role of pagan Lithuania in Roman Catholic and Greek Orthodox religious diplomacy in east–central Europe (1345—1377). Unpublished doctoral dissertation. Fordham, New York, 1987, revised. (Univer-sity Microfilms International, Ann Arbor, MI, 1987). 202.

Гэтая кнiга — доктарская дысертацыя канадскай даследчыцы літоўскага паходжання Расы Мажэйкi, прысвечаная гiсторыi рэлiгiйных дачыненняў Вялiкага Княства Лiтоўскага з праваслаўным i каталiцкiм светам у часы вялiкага князя Альгерда (1345—1377). Аўтарка ставiць на мэце даследаваць наступныя пытаннi: цi быў Альгерд паганцам, цi праваслаўным? Як мог паганскi ўладар удзельнiчаць у свецкай i царкоўнай дыпламатыi Цэнтральна–Усходняй Еўропы ў перыяд, калі, як лiчыцца, панавала рэлiгiйная iдэалогiя? Наколькi важнай, насамрэч, была рэлiгiя ў адносiнах памiж паганскiмi лiтоўцамi i iх хрысцiянскiмi суседзямi i цi была яна мэтай, або сродкам дыпламатыi?
Чытаць далей →

Nikodem, Jarosław. Rola Skirgiełły na Litwie do 1394 roku // Scripta minora. Poznań, 1998. T. II. S. 83—129.

Apтыкул Яраслава Нікадэма, гісторыка з Познані, прысвечаны адной з галоўных палітычных асобаў Вялікага Княства Літоўскага канцa XIV ст. — Скіргайлу. Постаці значнай, аднак у пэўным сэнсе таямнічай і мала вывучанай. Да сённяшняга дня Скіргайла выклікаў маргінальную зацікаўленасць гісторыкаў. Яго імя заўсёды выступала разам з імем Ягайлы, пакідаючы першага ў ценю старэйшага і больш вядомага брата. Зацьміў Скіргайлу і феномен Вітаўта, які перамог яго ў барацьбе за палітычную ўладу ў ВКЛ, што адлюстравалася ў гістарыяграфіі. Вітаўт заўсёды выступае як сімвал дзяржавы і амаль ідэальны ўладар, а яго стрыечны брат як бязвольны выканаўца волі Ягайлы і няўдалы палітык.
Чытаць далей →

Мыльников, Александр С. Картина славянского мира: взгляд из Восточной Европы: Этногенетические легенды, догадки, протогипотезы XVI — начала XVIII века. С.–Петербург: Центр „Петербургское Востоковедение“, 1996. 320.
Сярод інтэлектуальных бэстсэлераў Расіі 1996 г. „Книжное обозрение“[1] называла гэтую кнігу прафесара А.Мыльнікава. Ужо ў назве яе адлюстравана галоўная задача, якую ставіць перад сабой аўтар — падаць цэласную карціну славянскага свету на пачатку Новага часу. Аднак ён не прэтэндуе на ахоп усіх аспектаў глабальнай славянскай праблематыкі. Рэканструюючы панараму славянскага свету на падставе этнагенетычных легендаў, здагадак, протагіпотэзаў XVI — пачатку XVIII ст., А.Мыльнікаў свядома выбірае пункт погляду з Усходняй Еўропы (дакладней, Расіі). Галоўная мэта манаграфіі — пошук і аналіз інфармацыі пра біблейскіх продкаў славян (разглядаюцца так званая Грамата Аляксандра Македонскага пра наданне славянам правоў на іх землі, а таксама аповед пра трох „харвацкіх братоў“ Чэха, Леха і Руса ды паходжанне і гісторыя гэтых і некаторых іншых, звязаных з імі, легендаў).
Чытаць далей →

Nagielski, Mirosław. Rokosz Jerzego Lubomirskiego w 1665 roku. Warszawa, 1994. 260.

Мяне даўно заінтрыгаваў факт, што адной з прычын зрыву вялікай выправы супольных сілаў Рэчы Паспалітай за Дняпро зімою 1663/64 г. сталі ўнутраныя забурэнні ў Кароне, пераросшыя хутка ў рокаш эксмаршалка Ежага Любамірскага. Літаральна праз год Польшчу скаланула сапраўдная ўнутраная вайна. У Рэчы Паспалітай гэта быў другі за ХVII ст. узброены выступ шляхты супраць манарха, і калі першы (рокаш Зебжыдоўскага) прынёс каралю перамогу, дык гэты, пачаты ў цяжкі ваенны час, завяршыўся яго паражэннем.
Чытаць далей →

Канфесіі на Беларусі (канец XVIII—XX ст.) / В.В.Грыгор’ева, У.М.Завальнюк, У.І.Навіцкі, А.М. Філатава. Навук. рэд. У.І.Навіцкі. Мінск: ВП „Экаперспектыва“, 1998. 340.

Аб’ектыўнасць даследавання — вось, бадай што, галоўная рыса гэтага цікавага і грунтоўнага выдання. Перыяд, абраны аўтарамі для даследавання (ад пачатку падзелу Рэчы Паспалітай і да сучаснасці) — надзвычай складаны і дынамічны ў гістарычным лёсе Беларусі. Нельга сказаць, што ён не вывучаўся. Шмат прац па асобных аспектах гісторыі канфесій на Беларусі было выдадзена да 1917 г. Аднак іх характэрнымі рысамі былі канфесійная прадузятасць, палітызaванасць аўтарскіх канцэпцый. У часы панавання марксісцкай парадыгмы пытанням рэлігійнай гісторыі Беларусі аддавалася мала ўвагі, а калі яны ўсё ж такі разглядаліся, то рабілася гэта (за рэдкім выключэннем) з пазіцый атэізму, нярэдка ваяўнічага. Рэцэнзаванае выданне — фактычна, першая спроба абагульняльнага нарыса па гісторыі канфесій на Беларусі з канца XVIII ст.
Чытаць далей →

Черепица, Валерий Н. Михаил Осипович Коялович. История жизни и творчества. Гродно, ГрГУ, 1998. 328;
ён жа, Польское национальное движение в Белоруссии (последняя треть ХIХ в.): факты, события, комментарии. Гродно, 1996. 142.

У 1998 г. у Горадні выйшла з друку кніга прафесара Валерыя Чарапіцы, прысвечаная аднаму з самых прыкметных тэарэтыкаў і дзеячаў «заходнерусізму». Манаграфія выдадзена пры ўдзеле Гарадзенскага дзяржаўнага універсітэта як «навуковае выданне». Яна складаецца з «Прадмовы» і васьмі раздзелаў, большасць з якіх прысвечана асобным этапам станаўлення М.Каяловіча як навукоўца і грамадскага дзеяча. У апошніх раздзелах аўтар засяродзіў увагу на дзейнасці вучняў і паслядоўнікаў М.Каяловіча, на лёсе ягоных сыноў. Аповед В.Чарапіцы суправаджаецца спробамі ахарактарызаваць гістарычную cітуацыю ў «Заходняй Расіі»[1] ў ХIХ ст. Завяршае кнігу спіс публікацый М.Каяловіча і пералік найбольш важных падзей ягонага жыцця.
Чытаць далей →

TURONEK, JERZY. Weißruthenien: Zweifrontenkrieg der Ideologien, y: Anpassung — Kollaboration — Widerstand: kollektive Reaktionen auf die Okkupation / Wolfgang Benz u.a. (Hrsg.). Berlin: Metropol, 1996. S.191–198.

Артыкул Юрыя Туронка з’яўляецца адной з 15 навуковых работ, змешчаных у першым выданні Цэнтра даследаванняў Берлінскага тэхнічнага універсітэта. На працягу трох апошніх гадоў тут пабачыла свет серыя выданняў пад агульнай назвай „Нацыянал–сацыялістычная акупацыйная палітыка ў Еўропе 1939—1945 г.“. Адзначым, што выканаўцы маюць дваякую мэту: па–першае, ліквідаваць навуковы і грамадскі дэфіцыт ведаў па згаданай праблеме, а па–другое, надаць ёй сапраўды „еўрапейскі“ характар даследавання праз пераадоленне дагэтуляшніх нацыянальных абмежаванняў.
Чытаць далей →

Каменны і бронзавы век

У сярэдзіне 1980–х краязнаўцы з Баранaвічаў выявілі шматлікія крамянёвыя вырабы і фрагменты арнаментаванай керамікі ля канала, якім было выпрастана і паглыблена рэчышча Шчары пры яе вытоку з Калдычэўскага возера. Абследаванне і раскопкі аўтара паказалі, што тут знаходзяцца рэшткі паселішча з напластаваннямі розных археалагічных культур. Стаянка, названая Войкавічы–1, размешчана праз 0,8 км на захад ад вёскі Старыя Войкавічы Баранавіцкага раёну, 2,5 км на паўднёвы захад ад маёнтка Завоссе, што належаў Міцкевічам. Рэшткі паселішча займаюць выступ карэннага берага тарфяніка, абмежаваны з захаду рэчышчам Шчары. Побач знаходзяцца менш значныя помнікі Войкавічы–2,–3,–4.

Узнікненне паселішча датуецца фінальным палеалітам, пра што, у прыватнасці, сведчыць наканечнік стралы з арэнсбургскімі рысамі. Яно існавала і ў эпоху мезаліту (знаходкі мікралітычнага характару), нэаліту (крамянёвыя вырабы і кераміка ўсіх трох этапаў Нёманскай культуры), а таксама ў бронзавым веку. Сярод пазнейшых матэрыялаў частка належыць да культуры шнуравой керамікі, ёсць абломкі шліфаваных сякер з свідравінамі, пачатая каменная булава. У Сярэднявеччы на гэтым месцы таксама была вёска.
Чытаць далей →